BLOG
QEEG i EEG Biofeedback w ADHD: diagnostyka i terapia.
Poznaj rozwiązania ELMIKO w pracy z pacjentami z ADHD.
Autorka: Weronika Redos – neurokognitywistka, autorka współpracująca z ELMIKO
Październik to Międzynarodowy Miesiąc Świadomości ADHD (Zespołu Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi). To dobry moment, aby przyjrzeć się jego aktualnym możliwościom diagnostycznym i terapeutycznym. Diagnoza ADHD opiera się dziś przede wszystkim na kryteriach behawioralnych, obejmujących wywiad z rodzicem lub pacjentem, wypełnianie kwestionariuszy, obserwację zachowania pacjenta i wykorzystanie standaryzowanych skal oceny. To metodyka, która sprawdza się w praktyce klinicznej, ale ma jedno wyraźne ograniczenie. ADHD jest zaburzeniem heterogenicznym, a te same objawy, np. trudności z koncentracją, impulsywność, nadruchliwość, mogą mieć różne podłoże neurofizjologiczne u różnych pacjentów. To częściowo tłumaczy, dlaczego jeden pacjent doskonale odpowiada na wprowadzoną formę terapii, a inny z tą samą diagnozą niemal wcale.
QEEG i EEG Biofeedback od ponad dwóch dekad rozwijają się jako metody, które próbują odpowiedzieć na ten problem. Nie zastępują one w pełni diagnostyki klinicznej i farmakoterapii, lecz uzupełniają je o obiektywny obraz aktywności mózgu i narzędzie terapeutyczne oparte na tymże profilu. W poniższym artykule przyglądamy się temu, co wiadomo obecnie o roli QEEG w diagnostyce ADHD, jak wygląda skuteczność terapii EEG Biofeedback oraz jak oba obszary – diagnostyczny i terapeutyczny – łączą się w praktyce klinicznej.
W skrócie: QEEG (ilościowe EEG) pozwala ocenić indywidualny profil aktywności bioelektrycznej mózgu pacjenta z podejrzeniem ADHD, a EEG Biofeedback wykorzystuje ten profil do zaprojektowania spersonalizowanego treningu neurofeedback. Aktualne badania podważają wiarygodność pojedynczego wskaźnika TBR jako uniwersalnego biomarkera ADHD i wskazują, że największa wartość kliniczna QEEG leży nie w samej diagnozie, lecz w doborze i personalizacji terapii.
Przez kilka dekad najczęściej badanym biomarkerem EEG w ADHD pozostawał stosunek mocy fal theta do beta (TBR). Metaanaliza Arnsa, Connersa i Kraemera (2013)1, obejmująca dziewięć badań i ponad 1250 dzieci i nastolatków z ADHD, wykazała umiarkowaną wielkość efektu dla tego wskaźnika. Jednakże odnotowała ona też istotną statystycznie heterogeniczność wyników, co według autorów oznaczało, że wcześniej raportowane wartości efektu były prawdopodobnie zawyżone.
Najnowsze badania stawiają wiarygodność samego wskaźnika TBR pod coraz większym znakiem zapytania4,5. Praca Boxuma i in. (2025)2 pokazała, że podwyższony TBR obserwowany w populacji pacjentów z ADHD skrywa w rzeczywistości co najmniej dwie odrębne podgrupy neurofizjologiczne. Jedna z tych grup faktycznie wykazuje podwyższony TBR, podczas gdy druga charakteryzuje się obniżoną indywidualną częstotliwością szczytową alfa (iAPF), która jedynie „imituje” wysoki TBR w uśrednionej analizie grupowej. Jeszcze dalej idzie analiza typu multiverse opublikowana przez Strzelczyk i in. (2026)6, która – analizując dane z wielu niezależnych prób – sugeruje, że wcześniej raportowane efekty TBR w ADHD wynikają w dużej mierze ze zmienności aktywności aperiodycznej i iAPF, a nie z rzeczywistych różnic w dynamice oscylacyjnej theta–beta.
Wniosek autorów jest jednoznaczny – TBR nie stanowi wiarygodnego, samodzielnego biomarkera ADHD5. To istotna zmiana w zrozumieniu tego wskaźnika, ale nie oznacza ona, że QEEG traci na swoim znaczeniu w ADHD. Oznacza raczej, że rola QEEG przesuwa się od poszukiwania jednego uniwersalnego markera diagnostycznego w stronę rozpoznawania podgrup pacjentów o odmiennym profilu elektrofizjologicznym. Takie podejście charakteryzuje się znacznie większym znaczeniem praktycznym niż sam fakt odkrycia podwyższonego TBR u danego pacjenta.
Jeśli TBR jako pojedynczy wskaźnik zawodzi jako uniwersalny marker diagnostyczny, to gdzie tkwi realna wartość kliniczna QEEG w ADHD? Coraz więcej danych wskazuje, że nie w diagnozowaniu samym w sobie, lecz w przydzieleniu pacjentów do odpowiedniej metody leczenia.
Badanie Krepel i in. (2020)3, oparte na próbie obejmującej 114 pacjentów, wykazało, że pacjenci, u których zastosowano protokoły neurofeedback dostosowane do ich indywidualnego profilu QEEG, wykazali lepszą reakcję na terapię. Wskaźnik remisji w grupie badanych wyniósł aż 55%, a redukcja występujących objawów o ponad 50% została zaobserwowana u 70% badanych. Pacjenci, u których nie wystąpiła remisja, wykazywali istotnie wyższe wyjściowe oceny nadpobudliwości. Skuteczność podejścia składającego się z treningu neurofeedback dobranego na podstawie indywidualnego profilu QEEG, a nie jednego uniwersalnego schematu, została potwierdzona również w innych badaniach nad pacjentami z ADHD.
Skuteczność neurofeedbacku w ADHD od lat jest przedmiotem dyskusji naukowej. Metaanaliza Wu i in. (2024)8, obejmująca 13 randomizowanych badań kontrolowanych i 1370 dzieci, wykazała, że terapia neurofeedback w redukcji objawów ADHD – w tym protokoły oparte na TBR, SMR i wolnych potencjałach korowych (SCP) – istotnie przewyższa wyniki grupy otrzymującej terapię placebo. Istotnym uzupełnieniem tego obrazu jest metaanaliza efektów długoterminowych przeprowadzona przez Van Dorena, Arnsa i in. (2019)7. Ich praca wykazała, że efekty neurofeedbacku w obserwacji uzupełniającej (follow-up; po minimum 6 miesiącach od zakończenia terapii) nie tylko się utrzymują, ale w niektórych przypadkach nawet rosną względem pomiaru bezpośrednio po terapii. Uzyskane wyniki wskazują na istnienie mechanizmu uczenia się, odmiennego od działania farmakoterapii, która przestaje działać w krótkim czasie po odstawieniu leków.
Warto też zaznaczyć, że nie wszystkie populacje odpowiadają jednakowo na terapię neurofeedback. Skuteczność metody może różnić się w zależności od wieku pacjenta, zastosowanego protokołu i sposobu pomiaru efektu. To ponownie prowadzi do wniosku, że stosowanie standardowych wskaźników QEEG i protokołów neurofeedback, nie zawsze jest odpowiednim podejściem diagnostycznym i terapeutycznym w ADHD.
Powyższy przegląd prowadzi do spójnego wniosku – zarówno w diagnostyce, jak i w terapii ADHD, podejście „jeden schemat leczenia dla wszystkich” traci na aktualności. TBR jako pojedynczy marker diagnostyczny zawodzi, ponieważ ADHD nie jest jednorodnym zaburzeniem. QEEG pozostaje wartościowym narzędziem, gdy używane jest do identyfikacji podgrup pacjentów i personalizacji leczenia. Podobnie neurofeedback daje różne wyniki terapeutyczne w zależności od tego, czy protokół jest dobierany uniwersalnie, czy w oparciu o indywidualny profil aktywności bioelektrycznej mózgu pacjenta.
To właśnie dlatego połączenie diagnostyki QEEG i terapii EEG Biofeedback w ramach spójnej ścieżki klinicznej ma największy sens. Badanie QEEG nie tylko wspiera proces diagnostyczny, ale bezpośrednio kieruje wyborem i konfiguracją protokołu terapeutycznego, co – jak pokazują przedstawione powyżej badania – przekłada się na wyższe wskaźniki remisji u pacjentów z ADHD.
[…] zarówno w diagnostyce, jak i w terapii ADHD, podejście „jeden schemat leczenia dla wszystkich” traci na aktualności.
W ofercie ELMIKO dostępne są systemy diagnostyczne EEG w konfiguracji jednostanowiskowej, wielostanowiskowej i mobilnej, umożliwiające przeprowadzenie badania QEEG jako pierwszego etapu oceny klinicznej pacjenta. Wszystkie systemy oferują konfigurację opartą na 32-kanałowej głowicy EEG, co ma znaczenie przy analizach wymagających wyższej rozdzielczości przestrzennej. Jest to szczególnie przydatne przy identyfikacji podgrup pacjentów na podstawie profilu topograficznego aktywności bioelektrycznej mózgu, a nie wyłącznie pojedynczego wskaźnika pochodzącego z jednej elektrody.
Dla placówek prowadzących terapię neurofeedback dostępny jest również system ELMIKO EEG Biofeedback – certyfikowany wyrób medyczny klasy IIa, dostępny w opcji z dodatkowym modułem Biofeedback PLUS do analizy ilościowej QEEG. Integracja obu funkcji w jednym urządzeniu i oprogramowaniu pozwala na przeprowadzenie badania ilościowego, identyfikację profilu pacjenta i bezpośrednie przełożenie wyniku na konfigurację protokołu terapeutycznego bez konieczności przenoszenia danych między odrębnymi systemami.
Model pracy oparty o jedną platformę, obejmującą zarówno diagnostykę, jak i terapię, wspiera podejście, które najnowsza literatura wskazuje jako najbardziej obiecujące w ADHD. Personalizacja leczenia powinna być oparta na indywidualnym profilu aktywności bioelektrycznej mózgu pacjenta, a nie na uniwersalnym protokole stosowanym w każdym przypadku.
Mimo obiecujących danych o personalizacji leczenia, żadna z opisanych metod nie zastępuje pełnej diagnostyki klinicznej ADHD, która wciąż opiera się na kryteriach behawioralnych, wywiadzie retrospekcyjnym i ocenie funkcjonowania pacjenta w różnych kontekstach. QEEG nie stawia rozpoznania, a jedynie dostarcza dodatkowej warstwy informacji, która może wspierać decyzje terapeutyczne.
Podobnie efekty terapii neurofeedback zależą od wybranego protokołu, liczby sesji i kompetencji terapeuty interpretującego dane i prowadzącego sesje terapeutyczne. Sam dostęp do zaawansowanego sprzętu nie gwarantuje sukcesu klinicznego. Dane o skuteczności metody, choć coraz bardziej optymistyczne w przypadku podejścia spersonalizowanego, wciąż wymagają dalszych badań z odpowiednią metodologią.
Skuteczne wykorzystanie QEEG i EEG Biofeedback w pracy z pacjentami z ADHD wymaga wiedzy z zakresu neurofizjologii, interpretacji profilu QEEG w kontekście heterogeniczności zaburzenia oraz doboru i modyfikacji protokołów terapeutycznych. AKSON Centrum Edukacji prowadzi dedykowane szkolenia z zakresu diagnostyki QEEG w zastosowaniu klinicznym oraz terapii EEG Biofeedback I i II stopnia, skierowane do lekarzy, psychologów, pedagogów i terapeutów neurofeedback. Pełna oferta szkoleń dostępna jest na stronie AKSON Centrum Edukacji.
Jeśli szukasz placówki, w której wykonasz zaawansowane badanie QEEG u doświadczonych specjalistów i doświadczysz efektów terapii neurofeedback dostosowanej do Twoich potrzeb, zapraszamy do zapoznania się z ofertą gabinetu NEURODIAGNOSTYKI.
Historia TBR w ADHD – od obiecującego biomarkera, przez zatwierdzenie regulacyjne FDA, po dzisiejsze wątpliwości co do jego samodzielnej wartości diagnostycznej – jest dobrą lekcją na temat tego, jak zmienia się myślenie o EEG w psychiatrii. Zamiast szukać jednego uniwersalnego wskaźnika, nauka przesuwa się w stronę identyfikacji podgrup pacjentów i personalizacji leczenia na podstawie indywidualnego profilu aktywności bioelektrycznej ich mózgu.
Czy QEEG może samodzielnie zdiagnozować ADHD?
QEEG nie zastępuje pełnej diagnostyki klinicznej opartej na kryteriach behawioralnych, lecz dostarcza dodatkowej, obiektywnej warstwy informacji o profilu aktywności mózgu, która wspiera dobór terapii.
Czy wskaźnik TBR (theta/beta ratio) jest wiarygodnym markerem ADHD?
Aktualne badania pokazują, że wskaźnik TBR może skrywać odrębne podgrupy neurofizjologiczne pacjentów. Najnowsze prace (m.in. Boxum i in., 20252; Strzelczyk i in., 20266) podważają wiarygodność TBR jako samodzielnego biomarkera.
Jak skuteczna jest terapia EEG Biofeedback w ADHD?
Metaanaliza Wu i in. (2024)8 wykazała istotną przewagę neurofeedbacku nad terapią placebo w redukcji objawów ADHD. Ponadto, badania wskazują na to, że efekty terapii EEG Biofeedback utrzymują się długoterminowo (Van Doren i in., 20197).
Czy protokoły neurofeedback powinny być dobierane indywidualnie?
Tak. Badanie Krepel i in. (2020)3 wykazało wyższy wskaźnik remisji (55%) przy protokołach dopasowanych do indywidualnego profilu QEEG pacjenta w porównaniu z podejściem standardowym.
Zapraszamy do zapoznania się z pełną ofertą systemów diagnostycznych i terapeutycznych EEG dostępnych na stronie ELMIKO.
Tworzymy, żeby pomagać.
📧 elmiko@elmiko.pl | 📞 +48 22 644 37 37, +48 606 440 808 | 🌐 elmiko.pl
Bibliografia:
- Arns, M., Conners, C. K., & Kraemer, H. C. (2013). A decade of EEG Theta/Beta Ratio Research in ADHD: a meta-analysis. Journal of attention disorders, 17(5), 374–383. https://doi.org/10.1177/1087054712460087
- Boxum, M., Voetterl, H., van Dijk, H., Gordon, E., DeBeus, R., Arnold, L. E., & Arns, M. (2025). Challenging the Diagnostic Value of Theta/Beta Ratio: Insights From an EEG Subtyping Meta-Analytical Approach in ADHD. Applied psychophysiology and biofeedback, 50(4), 655–666. https://doi.org/10.1007/s10484-024-09649-y
- Krepel, N., Egtberts, T., Sack, A. T., Heinrich, H., Ryan, M., & Arns, M. (2020). A multicenter effectiveness trial of QEEG-informed neurofeedback in ADHD: Replication and treatment prediction. NeuroImage. Clinical, 28, 102399. https://doi.org/10.1016/j.nicl.2020.102399
- Lansbergen, M. M., Arns, M., van Dongen-Boomsma, M., Spronk, D., & Buitelaar, J. K. (2011). The increase in theta/beta ratio on resting-state EEG in boys with attention-deficit/hyperactivity disorder is mediated by slow alpha peak frequency. Progress in neuro-psychopharmacology & biological psychiatry, 35(1), 47–52. https://doi.org/10.1016/j.pnpbp.2010.08.004
- Saad, J. F., Kohn, M. R., Clarke, S., Lagopoulos, J., & Hermens, D. F. (2018). Is the Theta/Beta EEG Marker for ADHD Inherently Flawed?. Journal of attention disorders, 22(9), 815–826. https://doi.org/10.1177/1087054715578270
- Strzelczyk, D., Vetsch, A., & Langer, N. (2026). Theta beta ratio in attention deficit hyperactivity disorder using a multiverse analysis. eLife, 15, RP111114. https://doi.org/10.7554/eLife.111114
- Van Doren, J., Arns, M., Heinrich, H., Vollebregt, M. A., Strehl, U., & K Loo, S. (2019). Sustained effects of neurofeedback in ADHD: a systematic review and meta-analysis. European child & adolescent psychiatry, 28(3), 293–305. https://doi.org/10.1007/s00787-018-1121-4
- Wu, G., He, Q., Li, D., Zhang, Z., Miao, J., & Shu, Y. (2024). Comparative Efficacy of Neurofeedback Interventions for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children: A Network Meta-Analysis. Brain and behavior, 14(12), e70194. https://doi.org/10.1002/brb3.70194
