BLOG
Mapa nowoczesnej neuroterapii: tES, TMS, EEG Biofeedback i TPS.
Nieinwazyjna neuromodulacja w praktyce klinicznej.
Jeszcze kilka dekad temu jedyną metodą bezpośredniego oddziaływania na aktywność mózgu była farmakoterapia lub – w skrajnych przypadkach – interwencja chirurgiczna. Dziś specjaliści dysponują całym spektrum technologii, które pozwalają modulować funkcje mózgu w sposób nieinwazyjny, precyzyjny i odwracalny. Przezczaszkowa stymulacja elektryczna, magnetyczna, impulsowa czy EEG Biofeedback to metody, które weszły na stałe do arsenału nowoczesnej neurorehabilitacji i psychiatrii.
W tym artykule przyglądamy się czterem kluczowym metodom neuroterapii: tES, TMS, neurofeedback i TPS. Wyjaśniamy, na czym polega każda z nich, jakie ma zastosowanie kliniczne i czym różni się od pozostałych.
Zanim przyjrzymy się poszczególnym technologiom, warto zatrzymać się przy jednym pojęciu, które leży u podstaw całej neuroterapii: neuroplastyczność. Mózg nie jest “statyczną strukturą”. Przez całe życie zachowuje zdolność do reorganizacji połączeń synaptycznych, tworzenia nowych ścieżek i modyfikowania własnej aktywności w odpowiedzi na bodźce. To właśnie na tej właściwości mózgu opierają się nieinwazyjne metody neuromodulacji.
Niezależnie od tego, czy używamy prądu elektrycznego, impulsu magnetycznego, informacji zwrotnej z zapisu EEG, czy fal uderzeniowych, cel jest ten sam – wywołać w mózgu długotrwałe zmiany, które przełożą się na poprawę funkcjonowania pacjenta. Różnica między metodami neuromodulacyjnymi leży przede wszystkim w ich mechanizmie działania, zasięgu i sile oddziaływania na tkanki.
„Mózg nie jest statyczną strukturą. Przez całe życie zachowuje zdolność do reorganizacji połączeń synaptycznych, tworzenia nowych ścieżek i modyfikowania własnej aktywności w odpowiedzi na bodźce.”
Przezczaszkowa stymulacja elektryczna (tES) to rodzina metod, które wykorzystują słaby prąd elektryczny przepływający między elektrodami umieszczonymi na skórze głowy do zmiany lokalnego potencjału elektrycznego neuronów i modulacji ich pobudliwości. W odróżnieniu od elektrowstrząsów, tES nie wywołuje bezpośrednich potencjałów czynnościowych, a jedynie zwiększa lub hamuje aktywność neuronalną.
W ramach tES wyróżniamy trzy główne metody stymulacji:
- tDCS (przezczaszkowa stymulacja prądem stałym) – najszerzej zbadana i najczęściej stosowana klinicznie metoda. Prąd stały o natężeniu 1–2 mA zwiększa lub obniża pobudliwość kory mózgowej w zależności od polaryzacji elektrody. tDCS znajduje zastosowanie m.in. w neurorehabilitacji po udarze, leczeniu depresji lekoopornej i bólu przewlekłego oraz wspomaganiu funkcji poznawczych.
- tACS (przezczaszkowa stymulacja prądem zmiennym) – metoda wykorzystująca prąd zmienny o określonej częstotliwości, który może synchronizować aktywność mózgu z naturalnymi rytmami. Stosowana w badaniach i terapii zaburzeń snu, funkcji poznawczych i regulacji emocji.
- tRNS (stymulacja szumem losowym) – technika wykorzystująca prąd o losowo zmieniającym się natężeniu i częstotliwości. Wstępne badania sugerują jej skuteczność m.in. w terapii afazji i rehabilitacji poudarowej.
tES wyróżnia się wysokim profilem bezpieczeństwa, nieinwazyjnością i stosunkowo niskim kosztem terapii. W ofercie ELMIKO dostępne są certyfikowane systemy tES przeznaczone zarówno do zastosowań klinicznych, jak i badawczych.
Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS) działa na zupełnie innej zasadzie niż tES. Pole magnetyczne, generowane przez cewkę przyłożoną do głowy pacjenta, indukuje w tkance mózgowej prąd elektryczny, wystarczający do bezpośredniego wyzwalania potencjałów czynnościowych. Oznacza to, że TMS może aktywować lub hamować neurony w precyzyjnie określonym miejscu kory mózgowej.
Najczęściej stosowanym protokołem jest powtarzalna TMS (rTMS), w której serie impulsów magnetycznych modulują pobudliwość korową jeszcze długo po zakończeniu sesji. W ostatnich latach wzrosło również zainteresowanie protokołem iTBS (intermittent theta–burst stimulation), który skraca czas sesji do kilku minut przy zachowaniu porównywalnej skuteczności do klasycznej rTMS.
Skuteczność terapii TMS potwierdzają liczne badania. Amerykańska FDA zatwierdziła tę metodę w leczeniu depresji lekoopornej już w 2008 roku, a w 2021 rozszerzyła wskazania o MDD (major depressive disorder). Wśród innych zatwierdzonych wskazań znalazły się również zaburzenia obsesyjno–kompulsyjne (OCD), uzależnienie od nikotyny oraz migrena z aurą.
Współczesne zaawansowane systemy TMS – np. te firmy MagVenture, dystrybuowane przez ELMIKO – umożliwiają prowadzenie protokołów rTMS i iTBS w ramach jednego urządzenia, a ich integracja z EEG* pozwala na jednoczesne monitorowanie odpowiedzi korowej w czasie rzeczywistym.
Biofeedback oparty na EEG (nazywany również neurofeedbackiem) różni się zasadniczo od obu metod opisanych powyżej. Neurofeedback nie dostarcza mózgowi zewnętrznego bodźca elektrycznego czy magnetycznego. Zamiast tego rejestruje aktywność bioelektryczną mózgu, dostarczając pacjentowi informacji zwrotnej w formie dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej w czasie rzeczywistym. Dzięki nagradzaniu pożądanych wzorców reakcji i karaniu tych niepożądanych, pacjent uczy się regulować własną aktywność mózgową. Metaanalizy potwierdzają skuteczność neurofeedbacku w poprawie uwagi i koncentracji u dzieci i dorosłych z ADHD. Coraz więcej badań wskazuje również na jego zastosowanie w zaburzeniach lękowych, depresji i bezsenności.
Skuteczność metody zależy w dużej mierze od doboru odpowiedniego protokołu do celu terapeutycznego i indywidualnego profilu aktywności mózgowej pacjenta – w wyznaczaniu którego szczególnie użyteczne jest badanie QEEG (ilościowe EEG), przeprowadzone przed rozpoczęciem terapii. Dlatego zaawansowane systemy do EEG Biofeedback – takie jak system ELMIKO® EEG Biofeedback, będący certyfikowanym wyrobem medycznym klasy IIa – wyposażone są w funkcje QEEG i automatyczną analizę sygnału.
Przezczaszkowa stymulacja impulsowa (TPS) to najmłodsza z czterech opisywanych metod. TPS wykorzystuje krótkie fale uderzeniowe (impulsy akustyczne) o niskiej intensywności, które przenikają przez czaszkę i umożliwiają efektywne wykorzystanie energii w miejscowo ograniczonym obszarze mózgu.
Kluczową przewagą TPS nad tES i TMS jest zdolność do docierania do głębszych struktur mózgu przy zachowaniu wysokiej rozdzielczości przestrzennej. Jest to szczególnie istotne w przypadku chorób, w których zajęte są struktury podkorowe, trudno dostępne dla metod elektrycznych i magnetycznych.
Spośród wszystkich metod opisanych w tym artykule, TPS ma jak dotąd najbardziej selektywne, ale zarazem jedno z najbardziej przełomowych zastosowań klinicznych. System NEUROLITH® TPS, dostępny w ofercie ELMIKO, uzyskał w Europie certyfikację jako wyrób medyczny w leczeniu choroby Alzheimera. Równocześnie trwają intensywne badania kliniczne nad zastosowaniem TPS w depresji, padaczce i bólu neuropatycznym.
Żadna z tych metod nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla wszystkich pacjentów. Wybór zależy od wskazania klinicznego, celu terapii, dostępności sprzętu i kompetencji zespołu. W praktyce coraz częściej mówi się o łączeniu metod, np. TMS z EEG (w celu monitorowania odpowiedzi korowej w czasie rzeczywistym) czy tES z neurofeedbackiem (w celu zwiększenia efektywności biofeedbacku).
Dobór protokołu, interpretacja danych wyjściowych, monitorowanie efektów i modyfikowanie parametrów to umiejętności, które wymagają wiedzy zarówno praktycznej, jak i neurofizjologicznej. AKSON Centrum Edukacji prowadzi szkolenia z zakresu neuroterapii skierowane do neurologów, psychiatrów, fizjoterapeutów i psychologów. Szkolenia łączą teorię z pracą na sprzęcie i analizą przypadków klinicznych, gdyż technologia ma wartość wyłącznie w rękach kompetentnego specjalisty.
Nowoczesna neuromodulacja rozwija się szybko. tES, TMS, EEG Biofeedback i TPS to dziś cztery odrębne filary neuroterapii, które łączy wspólny cel – poprawa stanu zdrowia i funkcjonowania pacjentów.
ELMIKO dostarcza rozwiązania technologiczne we wszystkich tych obszarach – od systemów tES i TMS, przez EEG Biofeedback, po system TPS NEUROLITH®. Zapraszamy do zapoznania się z pełną ofertą systemów neuroterapeutycznych na naszej stronie.
TWORZYMY, ŻEBY POMAGAĆ.
* Wyłącznie w zastosowaniach badawczych/naukowych.
